Жуковский Василий Андреевич 1783 жылы 9 (29) қаңтарда Ресейдің Тула губерниясындағы Мишенское ауылында дүниеге келген. Жуковский жас кезінде үйде жақсы білім алған, ерте жастан әдебиетке, поэзияға әуестенген. 1797 жылы Мәскеудегі Благородный пансионға түсіп, онда орыс және еуропа әдебиетін терең меңгерді. Осы жерде алғашқы өлеңдерін жаза бастады.

В. Жуковский 1812 жылғы Отан соғысы кезінде патша армиясында хатшы әрі офицер болып қызмет етті. Кейін Император сарайында қызметке тұрып, әдебиет және тәрбие ісімен айналысты. 1826 жылы патша мұрагері Александр Николаевичтің (кейінгі ІІ Александр) тәрбиешісі болып тағайындалды. Жуковский Александрды адамгершілікке, әділеттілікке, білімге тәрбиелеуге көп күш салды.

Василий Жуковский орыс романтизмінің классигі ғана емес, аудармашы, ойшыл және ағартушы болды. Ол көптеген батыс ақындарын орыс тіліне аударды: Ф. Шиллер, И. Гёте, Гомер, Байрон, Вальтер Скотт.

1837 жылы Ресей мұрагері Цесаревич Александр Николаевич империяның шығыс және оңтүстік өңірлерін аралау сапарына шықты. Сапардың мақсаты - болашақ императорды елдің алыс аймақтарымен, халықтың тұрмыс-тіршілігімен, мәдениетімен таныстыру еді. Онымен бірге оның рухани ұстазы әрі кеңесшісі - Василий Андреевич Жуковский жүрді.

1837 жылдың мамыр айының соңында Александр мұрагер мен В.Жуковский Орал қаласына келеді. В.Жуковский Орал өңірінің табиғатына, халықтың қарапайым өміріне ерекше қызығушылықпен қарады. Ол өз күнделіктерінде қазақ халқының еркін мінезін, табиғатпен үйлесімді өмірін, даланың кеңдігін әсерлі суреттеген. Ақын бұл сапардан кейін өзінің тәрбиелік еңбектерінде Александр II-ге қазақ даласы мен шығыс халықтарының рухани байлығын үлгі ретінде көрсеткен. Михаило-Архангель шіркеуі (қазіргі Орал қаласындағы көне ғибадат орны) - сол тарихи оқиғаның куәсі. Бұл сапар туралы деректер Орал қаласының тарихында, жергілікті мұрағаттар мен баспасөз беттерінде сақталған. 2000-жылдары қалада бұл оқиғаға арналған ескерткіш тақта орнатылған.

Жуковский Василий Андреевич - орыс әдебиетінің ұлы романтик ақыны, ал оның 1837 жылғы Орал сапары - Ресей мен қазақ даласы арасындағы алғашқы мәдени байланыстардың бірі. Бұл сапар оның шығармашылығында дала кеңістігіне, еркіндік пен рухани сұлулыққа деген қызығушылығын арттырды.

1841 жылы В.Жуковский Германияға (Баден-Баден қаласына) көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Ол сонда «Одиссеяны» аударуды аяқтады. 1852 жылы 12 сәуірде (ескіше 31 наурызда) Баден-Баденде қайтыс болды. Кейін оның сүйегі Санкт-Петербургке әкелініп, Александро-Невская лаврасына жерленді.

Әдебиеттер:

Жуковский, В. Избранное: Баллады. Критическая проза. Из писем В.А.Жуковского: лирика, поэмы, повести в стихах, сказки. - М.: Правда, 1986. - 560 б.

Жуковский, В. Стихотворения, баллады / сост.: Р. Иезуитова; ред. Г. Атанов. - Ленинград: Лениздат, 1983. - 303 б.

*****

Жуковский Василий Андреевич: өмірдерек // Батыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2010. - Б. 288.

Жуковский Василий Андреевич: өмірдерек // Литературное Приуралье: посвящается 375-летию г.Уральска. - Уральск, 1988. - Вып.1. - Б. 12 -13.

Жуковский Василий Андреевич: өмірдерек // Ол кім? Бұл не: Балалар энциклопедиясы. Үш томдық / құраст.: И. Хасенұлы. - Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір» баспасы, 2025. – Т.1. - Б.564.